“เพื่อสุขภาพ” ชุมชนสุขภาพ เรื่องราวตรงใจ ตอบโจทย์ทุกช่วงวัย รุ่นไหนก็รัก ♡

ชวนดูวิธีอ่านค่าความดันที่บ้าน ! หน้าจอขึ้นรูปหัวใจคู่ เครื่องรวนหรือหัวใจมีปัญหา?

“วัดความดันให้ป๊าอยู่ดีๆ หัวใจแทบหล่นไปอยู่ที่ตาตุ่ม! เพราะนอกจากตัวเลขที่โชว์บนหน้าจอแล้ว จู่ๆ ก็มีสัญลักษณ์ ‘รูปหัวใจซ้อนกัน 2 ดวง’ กะพริบขึ้นมาเตือน…”

เชื่อว่านี่คือความรู้สึกของลูกหลานหลายคนที่ดูแลผู้สูงอายุที่บ้านใช่มั้ยคะ ? พอมันไม่ใช่แค่ตัวเลขปกติ เราจะเริ่มกังวลทันทีว่าเครื่องพังรวน หรือว่าหัวใจของคนที่เรารักกำลังส่งสัญญาณอันตรายกันแน่ ? ความจริงแล้วสัญลักษณ์นี้มีชื่อเรียกว่า IHB (Irregular Heartbeat Detector) หรือระบบตรวจจับจังหวะการเต้นของหัวใจที่ผิดปกติชั่วขณะค่ะ ดังนั้นในบทความนี้ เพื่อสุขภาพ ก็เลยอยากมาชวนทุกคนทำความเข้าใจ วิธีอ่านค่าความดัน ในมุมที่ลึกกว่าเดิม ไม่ใช่แค่ดูว่าเลขสูงหรือต่ำ แต่เราจะมาถอดรหัสกันค่ะว่า สัญลักษณ์หัวใจที่โผล่มานั้น กำลังพยายามบอกอะไรเรา และเราต้องรับมืออย่างไรถึงจะเรียกว่า ‘ดูแลอย่างมือโปร’ มาหาคำตอบไปพร้อมกันในบทความนี้เลยค่ะ

เช็ก! วิธีอ่านค่าความดันโลหิตที่บ้าน และสัญลักษณ์ “หัวใจ 2 ดวง” ที่ลูกหลานต้องรู้ !

การมีเครื่องวัดความดันดิจิทัลติดบ้านไว้ คือการมี “ผู้ช่วยดูแลสุขภาพ” ประจำครอบครัวค่ะ แต่หลายครั้งที่เราเห็นตัวเลขพุ่งขึ้นสูง หรือมีสัญลักษณ์รูป “หัวใจซ้อนกัน 2 ดวง” ปรากฏขึ้นมาจนทำให้ใจคอไม่ดี เราก็เลยจะพาผู้อ่านทุกท่านไปทำความเข้าใจ วิธีอ่านค่าความดันเมื่อวัดความดันด้วยตัวเองที่บ้านกันอย่างละเอียด เพื่อให้การดูแลคนที่คุณรักเป็นไปอย่างแม่นยำและไม่ตื่นตระหนกจนเกินไปค่ะ

วิธีอ่านค่าความดัน 3 ค่ามาตรฐานบนหน้าจอ

ปกติแล้วเมื่อเครื่องทำงานเสร็จสิ้น หน้าจอจะแสดงผล 3 แถวหลัก ซึ่งมีความสำคัญแตกต่างกันดังนี้ค่ะ

• SYS (Systolic Blood Pressure) : คือแรงดันในหลอดเลือดขณะที่หัวใจบีบตัวเพื่อส่งเลือดไปเลี้ยงร่างกาย ค่านี้มักจะผันผวนตามความตื่นเต้นหรือกิจกรรมที่เพิ่งทำมา โดยปกติไม่ควรเกิน 120-130 mmHg ค่ะ
• DIA (Diastolic Blood Pressure) : คือแรงดันในหลอดเลือดขณะที่หัวใจคลายตัวเพื่อรับเลือดกลับเข้าสู่หัวใจ ค่านี้มักจะนิ่งกว่าค่าบน และไม่ควรเกิน 80-90 mmHg หากค่านี้สูงต่อเนื่องอาจบ่งบอกถึงสภาวะหลอดเลือดที่เริ่มแข็งตัวค่ะ
• PUL (Pulse Rate) : อัตราการเต้นของหัวใจหรือชีพจร สำหรับผู้สูงอายุขณะพัก ค่าที่เหมาะสมจะอยู่ที่ 60–100 ครั้งต่อนาที หากค่านี้ต่ำกว่า 50 หรือสูงกว่า 100 บ่อยครั้ง ควรจดบันทึกไว้ปรึกษาแพทย์ค่ะ

สำหรับใครที่อยากดูวิธีอ่านผลความดันในใบวัดความดันเพื่อดูแลตัวเองให้ดีขึ้นกว่าเดิม อ่านต่อได้อีกนะคะ

สัญลักษณ์ “หัวใจ 2 ดวง” (IHB) คืออะไร?

สัญลักษณ์นี้ในทางเทคนิคเรียกว่า IHB (Irregular Heartbeat Detector) คือระบบตรวจจับจังหวะการเต้นของหัวใจที่ “ไม่สม่ำเสมอ” ค่ะ เครื่องจะคำนวณจังหวะการเต้นในช่วงที่บีบแขน หากพบว่ามีช่วงที่จังหวะขาดหรือเกินไปจากค่าเฉลี่ยเกิน 25% รูปหัวใจคู่จะปรากฏขึ้นทันทีเพื่อเตือนให้เราสังเกตอาการค่ะ

สาเหตุที่พบบ่อย (ที่อาจไม่ใช่โรค):

• การขยับตัวเล็กน้อย: แม้เพียงการขยับนิ้วหรือการไอชั่วคราวขณะเครื่องกำลังรัดแขน
• ความวิตกกังวล: ภาวะตื่นเต้นชั่วขณะทำให้หัวใจเต้นผิดจังหวะได้
• ปัจจัยอื่นๆ : หากเพิ่งเดินขึ้นบันได หรือรับประทานอาหารเสร็จแล้ววัดทันที, ผลข้างเคียงจากยาที่กิน

ความตื่นเต้น (White Coat Effect) สาเหตุหลักของหัวใจ 2 ดวง

หนึ่งในสาเหตุที่ทำให้การอ่านค่าความดันของเราคลาดเคลื่อน และมีสัญลักษณ์หัวใจคู่ปรากฏขึ้นบ่อยที่สุด คือภาวะที่เรียกว่า “ความดันโลหิตสูงจากการพบแพทย์” หรือ “White Coat Hypertension” ค่ะ แม้ชื่อจะบอกว่าเป็นการพบแพทย์ แต่ในความเป็นจริง ผู้สูงอายุหลายท่านก็เกิดอาการนี้ได้แม้จะวัดเองที่บ้าน มาดูรายละเอียดเพิ่มเติมกันนะคะ

• กลไกของร่างกาย : เมื่อผู้สูงอายุรู้สึกกังวล กลัวตัวเลขที่จะออกมาสูง หรือตื่นเต้นกับการต้องวัดความดัน ร่างกายจะหลั่งฮอร์โมนความเครียดออกมา ทำให้หัวใจเต้นเร็วและแรงขึ้นชั่วขณะ
• ทำไมเครื่องถึงขึ้นรูปหัวใจ: จังหวะหัวใจที่เต้นรัวหรือเต้นผิดปกติจากความตื่นเต้นนี้เองค่ะ ที่ไปกระตุ้นให้เซนเซอร์ IHB ทำงานและแสดงรูปหัวใจ 2 ดวงขึ้นมา ทั้งที่ในสภาวะปกติหัวใจของท่านอาจจะเต้นสม่ำเสมอก็ได้

ภาวะนี้พบบ่อยมากและมักทำให้เราเข้าใจผิดว่าสุขภาพแย่ลง หากต้องการรู้วิธีจัดการความกังวลและเช็กให้ชัวร์ว่าอาการที่ป๊าม๊าเป็นคือภาวะนี้หรือไม่ สามารถอ่านต่อแบบเจาะลึกได้ที่ White Coat Hypertension เมื่อความดันสูงขึ้นเพียงเพราะเห็นเสื้อกาวน์หมอค่ะ

แชร์ประสบการณ์ตรง เมื่อหน้าจอขึ้นหัวใจ 2 ดวง ต้องรับมืออย่างไร ?

จากประสบการณ์ที่เราวัดความดันให้ป๊าม๊า แล้วพบสัญลักษณ์หัวใจ 2 ดวง ตอนวัดความดันให้ป๊า อยากบอกว่า หากหน้าจอโชว์รูปหัวใจ 2 ดวง อย่าเพิ่งด่วนสรุปค่าในครั้งแรกค่ะ การอ่านค่าความดัน จะให้ผลลัพธ์ที่เชื่อถือที่สุด เมื่อคุณทำตามขั้นตอนการแก้ไข และจัดระเบียบร่างกายใหม่ ลองมาดูคำแนะนำกันค่ะ

1. นั่งพักนิ่ง ๆ 5-10 นาที (Correct Posture)

การพักที่ว่า ไม่ใช่แค่การหยุดเดินนะคะ แต่ต้องจัดสรีระให้ถูกต้องด้วย โดยให้ป๊านั่งเก้าอี้ที่มีพนักพิงเพื่อซัพพอร์ตหลังไม่ให้เกร็ง วางเท้าทั้งสองข้างราบกับพื้น “ห้ามไขว้ห้าง” เด็ดขาด เพราะการไขว้ห้างสามารถเพิ่มค่าความดันตัวบนได้ถึง 5-10 mmHg และที่สำคัญคือต้องวางแขนบนโต๊ะให้อยู่ในระดับเดียวกับหัวใจค่ะ

2. งดใช้เสียง และทำตัวนิ่งๆ (Silent & Still)

ในช่วงที่เครื่องกำลังรัดแขน ห้ามพูดคุย ตอบคำถาม หรือแม้แต่ขยับนิ้วเล่นมือถือค่ะ เพราะการเปล่งเสียงเพียงไม่กี่คำ หรือการขยับตัวเพียงเล็กน้อย จะทำให้แรงดันในหลอดเลือดเปลี่ยนแปลงชั่วขณะ จนเซนเซอร์ IHB เข้าใจผิดว่าหัวใจเต้นผิดจังหวะและขึ้นรูปหัวใจ 2 ดวงเตือนได้ค่ะ

3. วัดซ้ำ 3 ครั้ง เพื่อหาค่าเฉลี่ย (Triple Check)

หากครั้งแรกขึ้นสัญลักษณ์เตือน ให้เว้นระยะห่าง 1-2 นาทีแล้ววัดใหม่จนครบ 3 ครั้งค่ะ หากรูปหัวใจหายไปในการวัดครั้งที่ 2 หรือ 3 แสดงว่าสัญญาณก่อนหน้าเกิดจากปัจจัยรบกวนภายนอก เช่น ความตื่นเต้น หรือการจัดท่าทางที่ไม่นิ่งพอ แต่ถ้าขึ้น “ทุกครั้ง” แม้จะนั่งพักจนสงบแล้ว นั่นคือสัญญาณสำคัญที่ควรจดบันทึกไว้ปรึกษาคุณหมอค่ะ

เกร็ดสุขภาพ : ถ้าสัญลักษณ์หายไปในการวัดครั้งที่ 2 หรือ 3 มักเกิดจากการรบกวนภายนอกหรือความตื่นเต้นในครั้งแรก แต่ถ้าขึ้น “ตลอด” ทุกครั้งที่วัด แม้ว่าจะนั่งพักจนนิ่งแล้ว สัญญาณนี้อาจบ่งบอกถึงความผิดปกติภายในหัวใจจริงๆ ซึ่งการตรวจจับความผิดปกติของหัวใจเบื้องต้นนี้ มีความเกี่ยวข้องอย่างมากกับภาวะ โรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ ซึ่งเป็นภาวะที่ควรได้รับการวินิจฉัยจากแพทย์เฉพาะทางค่ะ

สัญญาณเตือนภัยของ “หัวใจ 2 ดวง” ที่เป็นอันตราย มีอะไรบ้าง ?

หากเจอหัวใจ 2 ดวง และมีอาการดังต่อไปนี้ ควรรีบไปโรงพยาบาลทันทีค่ะ

• อาการวูบหรือหน้ามืด : รู้สึกเหมือนโลกหมุน หรือทรงตัวไม่อยู่
• ใจสั่นผิดปกติ : รู้สึกเหมือนหัวใจเต้นแรงจนเจ็บหน้าอก หรือเต้นไม่เป็นจังหวะจนรู้สึกได้ชัดเจน
• หอบเหนื่อยง่าย : แม้จะนั่งอยู่เฉยๆ หรือเดินในระยะทางใกล้ๆ ก็รู้สึกเหนื่อยผิดปกติ

สัญญาณอื่นๆ บนเครื่องวัดความดันที่ลูกหลานควรรู้ !

นอกจากรูปหัวใจแล้ว เครื่องวัดความดันที่บ้านยังมีสัญลักษณ์อื่นๆ ที่ช่วยบอก “คุณภาพ” ของการวัดในครั้งนั้นๆ อีกด้วยค่ะ

• รูปตัวคนสั่น (Movement Error): สัญลักษณ์นี้จะขึ้นเมื่อเครื่องตรวจพบว่าผู้ถูกวัดมีการขยับตัว หรือสั่นขณะวัด หากเห็นสัญลักษณ์นี้ให้คิดไว้เลยค่ะว่า “ค่าความดันครั้งนี้เชื่อถือไม่ได้” ต้องรอให้นิ่งสนิทแล้วเริ่มวัดใหม่เท่านั้น
• สัญลักษณ์สวมผ้าพันแขนอีกครั้ง : มักแสดงเป็นรูปวงกลม หากเจอเครื่องหมายนี้ แปลว่าพันผ้าหลวมไปหรือตำแหน่งไม่ตรงจุด ซึ่งเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้ค่าความดัน “ผิดปกติ” ค่ะ
• สัญลักษณ์เตือนความดันสูง : สัญลักษณ์นี้จะขึ้นเตือนเมื่อพบว่าความดันโลหิตสูงเกินกว่าค่าปกติ
• Morning Hypertension (สัญลักษณ์ดวงอาทิตย์) : เรื่องนี้สำคัญมากค่ะ หากเครื่องแยกค่าเฉลี่ยตอนเช้าให้ แล้วพบว่าค่าตอนเช้าสูงกว่าปกติบ่อย ๆ (แม้ตอนเย็นจะปกติ) นี่คือสัญญาณเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดสมอง และโรคหัวใจ ที่ต้องรีบปรึกษาแพทย์ให้เร็วที่สุดค่ะ

เกร็ดสุขภาพ : “วัดความดันแขนไหนแม่นยำที่สุด ?” หลายคนอาจสงสัยว่าต้องวัดข้างไหนถึงจะดี ? คำแนะนำทางการแพทย์คือ “ควรวัดทั้งสองข้างในครั้งแรก” ค่ะ หากพบว่าข้างไหนให้ค่าที่สูงกว่า ในครั้งต่อๆ ไปให้ยึดข้างนั้นเป็นหลัก (ส่วนใหญ่จะเป็นแขนซ้ายเพราะใกล้หัวใจมากกว่า) แต่ถ้าค่าความดันแขนสองข้างต่างกันเกิน 20 mmHg นี่คือสัญญาณเตือนว่าอาจมีการตีบตันของหลอดเลือดแดงใหญ่ ซึ่งเป็นข้อมูลสำคัญที่ควรแจ้งคุณหมอค่ะ

เพื่อสุขภาพแนะนำอ่านต่อ : มาดูไอเดีย ดูแลสุขภาพเพิ่มเติมกัน !

• แนะนำ 8 ยี่ห้อ เครื่องวัดความดันที่บ้าน ใช้ไม่ยาก ได้มาตรฐาน มีคุณภาพ
• วัดออกซิเจนปลายนิ้ว ค่าปกติ คือเท่าไหร่ ? ชวนเข้าใจเรื่องการวัดออกซิเจนกัน ! (พร้อมเครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้วแนะนำ)
• คู่มือสุขภาพคนโสด ทั้งกาย และใจ “Single Health Guide” (ฉบับครบที่สุด)

ติดตามเราได้ที่ … เฟสบุ๊ค : เกร็ดสุขภาพ