X

ท้องผูกสลับท้องเสีย เกิดจากอะไร ? ดูแลตัวเองยังไงดี ?!

เพื่อสุขภาพ” ชุมชนสุขภาพ เรื่องราวตรงใจ ตอบโจทย์ทุกช่วงวัย รุ่นไหนก็รัก ♡

ท้องผูกสลับท้องเสีย เกิดจากอะไร ? ดูแลตัวเองยังไงดี ?!

อาการผิดปกติที่เกิดขึ้นกับร่างกายนั้น หากเป็นเพียงครั้งคราวก็อาจจะเป็นผลของสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงไป แต่รู้หรือไม่ว่า อาการบางอย่างกลับกลายเป็นจุดเริ่มต้นของโรคร้ายที่คาดไม่ถึง อย่างอาการ ท้องผูกสลับท้องเสีย ที่เป็นหนึ่งในอาการโรคตั้งแต่ลำไส้แปรปรวน ไปจนถึงอาการเริ่มแรกของมะเร็งลำไส้ใหญ่ ดังนั้นในบทความนี้จึงมาแนะนำเรื่องของท้องผูกสลับกับท้องเสียว่าเกิดจากสาเหตุอะไร มีวิธีการดูแลรักษาตัวเอง และจะป้องกันได้อย่างไร

ท้องผูกสลับท้องเสีย, ท้องผูก สาเหตุ
Image Credit : freepik.com

ท้องผูกสลับท้องเสีย อย่าคิดว่าธรรมดา มาหาสาเหตุเพื่อป้องกันดีกว่า !

อาการท้องผูกสลับท้องเสียคือ มีอาการท้องผูกในช่วงระยะหนึ่ง แล้วเปลี่ยนเป็นท้องเสีย แล้วก็กลับมาท้องผูกอีกครั้ง สลับแบบเป็นๆ หายๆ ซึ่งต่างจากท้องเสียอาหารเป็นพิษ อาการท้องผูกสลับท้องเสีย สามารถเกิดได้ในคนอายุน้อยโดยเป็นหนึ่งในอาการของโรคลำไส้แปรปรวน และยังเป็นหนึ่งในอาการระยะเริ่มแรกของโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ ที่มักพบในคนที่อายุเกิน 50 ปีขึ้นไป

สัญญาณและอาการของโรคลำไส้แปรปรวน

อาการลำไส้แปรปรวนเกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนรูปแบบการเคลื่อนไหวของลำไส้และปวดท้องน้อย ทั้งท้องผูก สาเหตุของอาการมาจากอาหาร ความเครียด การนอนหลับไม่ดี และการเปลี่ยนแปลงของแบคทีเรียในลำไส้ แต่ทั้งนี้ตัวกระตุ้นจะแตกต่างกันไปในแต่ละคน ทำให้ยากต่อการระบุชื่ออาหารหรือปัจจัยกดดันที่ทุกคนที่เป็นโรคนี้ควรหลีกเลี่ยง โรคลำไส้แปรปรวนมักจะมีอาการที่พบบ่อยคือท้องผูกสลับกับท้องเสีย รวมถึงอาการดังต่อไปนี้

1. ปวดท้องและเป็นตะคริว

อาการปวดท้องเป็นอาการที่พบบ่อยที่สุดและเป็นปัจจัยสำคัญในการวินิจฉัยโรค โดยปกติลำไส้และสมองจะทำงานร่วมกันเพื่อควบคุมการย่อยอาหาร สิ่งนี้เกิดขึ้นผ่านฮอร์โมน เส้นประสาท และสัญญาณที่ปล่อยออกมาจากแบคทีเรียที่ดีที่อาศัยอยู่ในลำไส้ แต่กับผู้ที่ป่วยด้วยโรคนี้ สัญญาณความร่วมมือเหล่านี้จะบิดเบี้ยว นำไปสู่ความตึงเครียดและเจ็บปวดในกล้ามเนื้อของทางเดินอาหาร โดยอาการปวดนี้มักเกิดขึ้นที่ช่องท้องส่วนล่างหรือช่องท้องทั้งหมด แต่มักเกิดเฉพาะที่ช่องท้องส่วนบนเพียงอย่างเดียว ความเจ็บปวดมักจะลดลงตามการเคลื่อนไหวของลำไส้ ซึ่งต่างจากการมีประจำเดือนแล้วท้องเสีย

2. ท้องร่วง

โรคลำไส้แปรปรวนมักมีอาการท้องร่วงเป็นหนึ่งในสามความผิดปกติที่พบ ทั้งนี้ผู้ที่เป็นโรคลำไส้แปรปรวนที่มีอาการท้องร่วงจะมีค่าเฉลี่ยการเคลื่อนไหวของลำไส้ 12 ครั้งต่อสัปดาห์ มากกว่าผู้ที่ไม่ป่วยถึงสองเท่า ผู้ป่วยบางรายอธิบายว่าสิ่งนี้เป็นสาเหตุของความเครียด ทำให้ต้องหลีกเลี่ยงสถานการณ์ทางสังคมบางอย่างเพราะกลัวว่าจะมีอาการท้องร่วงอย่างกะทันหัน ลักษณะเด่นคือ อุจจาระที่มาจากท้องเสียมักจะหลวม เป็นน้ำ และอาจมีเมือก

3. อาการท้องผูก

ผู้ป่วยโรคลำไส้แปรปรวนมักมีอาการท้องผูกเป็นอาการที่พบได้บ่อยที่สุด ทั้งนี้การสื่อสารที่เปลี่ยนแปลงไประหว่างสมองกับลำไส้อาจทำให้ระยะเวลาขนส่งของอุจจาระเร็วขึ้นหรือช้าลง ท้องผูก สาเหตุจากเวลาขนส่งช้าลง ลำไส้จะดูดซับน้ำจากอุจจาระมากขึ้น และทำให้ผ่านได้ยากขึ้น จึงเกิดอาการท้องผูก โดยมีการเคลื่อนไหวของลำไส้น้อยกว่า 3 ครั้งต่อสัปดาห์

4. ท้องผูกสลับกับท้องเสีย

อาการท้องผูกสลับท้องเสียในผู้ป่วยโรคลำไส้แปรปรวน จะเกี่ยวข้องกับอาการปวดท้องแบบเรื้อรังและเกิดขึ้นซ้ำๆ อาการของโรคลำไส้แปรปรวนประเภทท้องผูกสลับกับท้องเสียนี้มีแนวโน้มที่จะรุนแรงกว่าประเภท และที่สำคัญเป็นอาการที่แตกต่างกันไปในแต่ละบุคคล ดังนั้น จึงต้องการแนวทางการรักษาเป็นรายบุคคลมากกว่าคำแนะนำแบบหว่านแห

5. การเปลี่ยนแปลงในการเคลื่อนไหวของลำไส้

อุจจาระที่เคลื่อนไหวได้ช้าในลำไส้มักจะขาดน้ำเนื่องจากลำไส้ดูดซับน้ำ ในทางกลับกัน สิ่งนี้จะทำให้อุจจาระแข็ง ซึ่งอาจทำให้อาการท้องผูกรุนแรงขึ้น ขณะที่การเคลื่อนตัวอย่างรวดเร็วของอุจจาระผ่านลำไส้ทำให้มีเวลาในการดูดซึมน้ำเพียงเล็กน้อยและส่งผลให้อุจจาระหลวมมีลักษณะเฉพาะของอาการท้องร่วง อุจจาระมีเลือดปนอาจเป็นสัญญาณบ่งบอกถึงภาวะสุขภาพที่ร้ายแรงอีกอย่างหนึ่ง โดยเลือดในอุจจาระอาจเป็นสีแดง แต่ส่วนใหญ่มักเป็นสีเข้มหรือสีดำและมีความคงตัวอยู่นาน

6. มีแก๊สและท้องอืด

การย่อยอาหารที่เปลี่ยนแปลงไปในโรคลำไส้แปรปรวนนำไปสู่การผลิตก๊าซในลำไส้มากขึ้น ซึ่งจะทำให้ท้องอืด ทั้งนี้อาการท้องอืดเป็นหนึ่งในอาการที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องผู้เป็นโรคนี้

เกร็ดสุขภาพ : หากเกิดอาการท้องผูกสลับท้องเสีย แต่อาการนั้นกลับไม่ดีขึ้น ยังคงเป็นๆ หายๆ ต่อเนื่องกันเป็นเวลาหลายสัปดาห์ และหากมีอาการท้องผูกสลับท้องเสียร่วมกับอาการอื่นๆ นี่เป็นสัญญาณเตือนมะเร็งลำไส้ใหญ่ในระยะเริ่มต้น

  • ทานอาหารปริมาณเท่าเดิมแต่น้ำหนักกลับลดลงโดยไม่ทราบสาเหตุ
  • ถ่ายเป็นเลือด
  • ปวดท้อง ไม่ค่อยผายลม รู้สึกแน่นอึดอัดบริเวณช่วงท้องเหมือนมีแก๊สในท้อง ท้องอืด
  • เวลาถ่ายอุจจาระมักจะมีอาการถ่ายไม่สุด ขนาดของลำอุจจาระเล็กลง
  • คลำพบก้อนในท้องที่บริเวณท้องตอนล่าง
  • คลื่นไส้ เบื่ออาหาร

หากสังเกตว่าเริ่มมีอาการหลายอย่างของโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ข้างต้น โดยเฉพาะการถ่ายเป็นเลือด หรือนิสัยการขับถ่ายเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม มีอาการท้องผูกสลับท้องเสีย ควรพบแพทย์เพื่อตรวจคัดกรองค้นหาโรค หากพบระยะเริ่มแรกส่งผลให้การรักษาได้ผลดีและมีโอกาสหายจากโรคสูง ทั้งนี้ผู้ที่มีอายุ 45 ปีขึ้นไป ควรรับการตรวจคัดกรองโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ ด้วยการส่องกล้องตรวจลำไส้ใหญ่ทุก 5 ถึง 10 ปี

ท้องผูกสลับท้องเสีย, ท้องผูก สาเหตุ
Image Credit : freepik.com

หลีกเลี่ยงอะไรเมื่อมีอาการลำไส้แปรปรวน

สิ่งที่ท้าทายที่สุดของการใช้ชีวิตร่วมกับอาการลำไส้แปรปรวนชนิดท้องผูกสลับกับท้องเสียคือ การระบุและหลีกเลี่ยงอาหารที่ทำให้เกิดอาการนั่นเอง แต่เนื่องจากสาเหตุของโรคลำไส้แปรปรวนในคนสองคนนั่นอาจจะไม่เหมือนกัน จึงไม่สามารถแนะนำเรื่องอาหารที่เหมาะกับทุกคน ตัวอย่างเช่น ผู้ที่เป็นโรคและที่มีอาการท้องร่วง อาจมีสิ่งกระตุ้นต่างจากผู้ที่เป็นโรคแบบมีอาการท้องผูก ประกอบกับมีการพบว่า มีอาหารเพียง 2 ชนิดเท่านั้นที่มีประสิทธิภาพในการรักษาอาการลำไส้แปรปรวนได้อย่างมีนัยสำคัญ ได้แก่ อาหารที่มี FODMAP ต่ำและอาหารที่ปราศจากกลูเตน

1. วิธีหลีกเลี่ยง FODMAP เพื่อลดอาการลำไส้แปรปรวน

FODMAPs คือกลุ่มอาหารที่มีองค์ประกอบเป็นคาร์โบไฮเดรต น้ำตาลโมเลกุลเดี่ยวและโมเลกุลคู่รวมหลากชนิด ซึ่งตัวอักษรแต่ละตัวนั้นมีที่มาจากคำว่า Fermentable Oligo-, Di- and Monosaccharides and Polyols ซึ่งคาร์โบไฮเดรตสายสั้นที่พบในอาหารหลายชนิดที่มีแนวโน้มที่จะหมักและเพิ่มปริมาตรของของเหลวและก๊าซในลำไส้เล็กและลำไส้ใหญ่ เมื่อบริโภค FODMAP มากเกินไปอาจทำให้เกิดอาการท้องอืดท้องอืด และปวดท้องได้ ทั้งนี้ FODMAP มีอยู่ 5 ประเภทคือ

  • ฟรุกตัน (พบในข้าวสาลี หัวหอม กระเทียม ข้าวบาร์เลย์ กะหล่ำปลี และบร็อคโคลี่)
  • ฟรุกโตส (พบในผลไม้ น้ำผึ้ง และน้ำเชื่อมข้าวโพดฟรุกโตสสูง)
  • กาแลคโตโอลิโกแซคคาไรด์ (พบในพืชตระกูลถั่วและถั่ว)
  • แลคโตส (พบในนมและอาหารจากนมอื่นๆ)
  • โพลิออล (พบในผลไม้หิน มันเทศ แอปเปิ้ล และเซเรอลี่)

2. เลือกอาหารปราศจากกลูเตน

ผู้ป่วยอาการลำไส้แปรปรวนจำนวนมากจะมีอาการดีขึ้นเมื่อพวกเขากำจัดกลูเตนออกจากอาหาร ทั้งนี้กลูเตนเป็นโปรตีนที่พบในอาหารที่มีธัญพืช เช่น ข้าวสาลี ข้าวไรย์ และข้าวบาร์เลย์ โดยมีนักวิทยาศาสตร์หลายคนเชื่อว่า กลูเตนกระตุ้นอาการทางเดินอาหารที่ไม่พึงปรารถนาขึ้น อาหารที่ปราศจากกลูเตนหมายถึง อาหารนั้นมีกลูเตนน้อยกว่า 20 ส่วนต่อล้าน ส่วนอาหารที่มีกลูเตนต่ำโดยทั่วไปจะมีกลูเตนน้อยกว่า 100 ส่วนต่อล้าน

เคล็ดลับการกินอาหารเมื่อมีอาการลำไส้แปรปรวน

กฎข้อแรกคือการหลีกเลี่ยงการทอดที่ใช้น้ำมันท่วม ทั้งเฟรนช์ฟราย โดนัท หรือไก่ทอด อาหารประเภทนี้ถูกห้าม ให้ย่าง ย่าง หรือผัดเนื้อโดยใช้น้ำมันให้น้อยที่สุด เคล็ดลับหนึ่งคือการพ่นน้ำมันลงบนเนื้อสัตว์ แทนที่จะเทน้ำมันลงในกระทะ คุณยังสามารถผัดเนื้อ ไก่ หรือปลาเบาๆ เพื่อให้ได้เปลือกที่อร่อย แล้วปิดในเตาอบร้อน 425 องศาที่ร้อนจัดสักสองสามนาทีเหมือนที่ร้านอาหารทำ หม้อทอดอากาศอาจเป็นการลงทุนที่ดี

ผักนึ่งช่วยให้ย่อยง่ายขึ้น (ดูเมนูผักนึ่งเพื่อสุขภาพเพิ่มเติมได้เลย) โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากมีแนวโน้มที่จะท้องเสีย ถ้าชอบสลัดแต่รู้สึกว่าย่อยยาก ให้มองหาสูตรสลัดที่ปรุงสุกแล้ว (เช่น สลัดปาล์มเมดิเตอร์เรเนียนหรือสลัดมะเขือยาวย่าง) การปอกผัก และผลไม้ยังช่วยให้ย่อยง่ายอีกด้วย นอกจากนี้แทนที่จะใช้น้ำสลัดหรือซอส ให้ใช้มะนาวหรือมะนาว สมุนไพรสดสับ หรือมะเขือเทศอ่อนๆ หรือซัลซ่ามะม่วงเพื่อปรุงรสอาหาร

ถั่วกระป๋องต้องเลี่ยง เพราะอาจสร้างแก๊สในลำไส้ได้ และทำให้ท้องผูก สาเหตุหนึ่ง ควรเริ่มจากถั่วแห้ง โดยแช่ถั่วแห้งสองครั้ง โดยครั้งแรกในน้ำร้อน 2-3 ชั่วโมง จากนั้นแช่ในน้ำเย็นค้างคืน ก่อนที่จะให้ความร้อนในน้ำอย่างช้าๆ จนนิ่มมาก

ท้องผูกสลับท้องเสีย, ท้องผูก สาเหตุ
Image Credit : freepik.com

เกร็ดสุขภาพ : สาเหตุหนึ่งที่ทำให้เกิดลำไส้แปรปรวน เนื่องจากความสมดุลของจุลินทรีย์เปลี่ยนแปลงไป เมื่อจุลินทรีย์ที่ก่อโรคมีมากกว่าในระบบทางเดินอาหารโดยเฉพาะในลำไส้ จึงส่งผลให้ลำไส้ทำงานผิดปกติและเกิดอาการลำไส้แปรปรวนได้ การกินผลิตภัณฑ์โปรไบโอติกที่จะประกอบไปด้วยจุลินทรีย์ที่ดี ที่เข้าไปเพื่อยับยั้งการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์ก่อโรค ทำให้เกิดความสมดุลของจุลินทรีย์ในลำไส้กลับมาอีกครั้ง แต่ทั้งนี้ก็ขึ้นอยู่กับว่าในโปรไบโอติกนั้น มีจุลินทรีย์สายพันธุ์ใด เพราะจุลินทรีย์แต่ละสายพันธุ์มีประโยชน์ร่างกายที่แตกต่างกันไป โดยจุลินทรีย์ 3 สายพันธุ์ที่ช่วยเรื่องของการปรับสมดุลในลำไส้ ได้แก่ Lactobacillus gasseri, Bifidobacterium longum และ Bifidobacterium infantis ทำให้รู้สึกอาการลำไส้แปรปรวนดีขึ้นหลังทานต่อเนื่อง 3-5 วัน

อ้างอิงข้อมูลบางส่วนจาก : healthline.com, verywellhealth.com

Featured Image Credit : freepik.com/jcomp

ติดตามเราได้ที่ … เฟสบุ๊ค : เกร็ดสุขภาพ

เราใช้คุกกี้เพื่อพัฒนาประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้เว็บไซต์ของคุณ คุณสามารถศึกษารายละเอียดได้ที่ นโยบายความเป็นส่วนตัว และสามารถจัดการความเป็นส่วนตัวเองได้ของคุณได้เองโดยคลิกที่ ตั้งค่า

Privacy Preferences

คุณสามารถเลือกการตั้งค่าคุกกี้โดยเปิด/ปิด คุกกี้ในแต่ละประเภทได้ตามความต้องการ ยกเว้น คุกกี้ที่จำเป็น

Allow All
Manage Consent Preferences
  • คุกกี้ที่จำเป็น
    Always Active

    ประเภทของคุกกี้มีความจำเป็นสำหรับการทำงานของเว็บไซต์ เพื่อให้คุณสามารถใช้ได้อย่างเป็นปกติ และเข้าชมเว็บไซต์ คุณไม่สามารถปิดการทำงานของคุกกี้นี้ในระบบเว็บไซต์ของเราได้

  • คุกกี้การวิเคราะห์

    เราขออนุญาติใช้คุกกี้นี้เก็บข้อมูลการใช้งานเว็บไซต์ เพื่อประโยชน์ในการวัดผล ปรับปรุง และพัฒนาประสบการณ์การใช้งานเว็บไซต์ที่ดีขึ้นให้กับคุณ

Save